contact

Kontakt

Telefony:
32 447 05 03 - Biuro Informacji Turystycznej oraz rezerwacja biletów
32 447 05 03 - Biuro zagrody

668 147 055 - kontakt z mediami, PR

E-mail:
zagroda@pszczyna.info.pl

Nasz adres:

Pokazowa Zagroda Żubrów

ul. Żorska 5

43-200 Pszczyna

Znajdź nas:

Formularz

    Aktualności

    "155 lat żubrów w Lasach Pszczyńskich" - cykl wpisów VI

              Jan Henryk XI Hochberg von Pless wyznawał utrwaloną w tradycji dewizę: najpierw hodować, potem polować. Książę rozwijał swoją pasję poprzez liczne podróże, zarówno europejskie, jak i egzotyczne. Podczas jednej z nich w 1860 roku upolował żubra w ostępach Puszczy Białowieskiej (osobnik ten został podarowany hanowerskiemu uniwersytetowi). Jan Henryk XI poddał administracji cara Aleksandra II pomysł, aby reintrodukować jelenia szlachetnego w Puszczy Białowieskiej, która była wówczas carskim łowiskiem, a gdzie już pod koniec XVIII wieku jeleń nie występował. Brak jelenia w Puszczy Białowieskiej w tym okresie był skutkiem silnego przetrzebiania tego gatunku podczas licznych polowań oraz  silnego ochłodzenia klimatu na przełomie XVII i XVIII wieku (tzw. mała epoka lodowcowa). Propozycja księcia Hochberga spotkała się z aprobatą cara, w efekcie czego w 1865 roku nastąpiła wymiana 4 białowieskich żubrów (1 byka i 3 krów), przywiezionych do Pszczyny, w zamian za 20 jeleni szlachetnych (6 byków oraz 14 łań) z Lasów Pszczyńskich, które wywieziono do Puszczy Białowieskiej. Były to osobniki jelenia europejskiego zachodniego z widocznym wpływem jelenia europejskiego karpackiego. Następny przywóz 4 młodych żubrów nastąpił w 1873 roku, zaś kolejna wymiana nadwyżki pszczyńskich byków żubrów na 5 białowieskich krów nastąpiła w 1893 roku. Dokonywano także wymiany osobników z niemieckimi ogrodami zoologicznymi. Były to, jak się później okazało, kluczowe momenty w historii tego gatunku-zarówno stada pszczyńskiego, jak również całej światowej populacji żubrów. Gdy w 1919 roku w Puszczy Białowieskiej zginął od kuli kłusownika ostatni żubr, w książęcym zwierzyńcu w Pszczynie znajdowało się wciąż jeszcze ponad 70 osobników.

              W 1865 roku, po odbyciu podróży z Puszczy Białowieskiej,  żubry umieszczono w dwuhektarowej zagrodzie w Lasach Murckowskich pod Katowicami. W następnym roku zdecydowano się przenieść żubry do nowoutworzonego zwierzyńca o powierzchni 600 ha, co znacząco poprawiło warunki bytowe i wpłynęło korzystnie na rozwój hodowli. Na początku lat 90-tych XIX wieku żubry przeniesiono do lasów w okolicy Jankowic oraz Międzyrzecza pod Pszczyną, gdzie miały do dyspozycji teren o powierzchni 11ooo ha. Wówczas zmienił się także sposób hodowli.  Wprowadzono
    tzw. hodowlę półwolną-bez kontroli nad rozmnażaniem się zwierząt i z dokarmianiem ograniczonym do sezonu zimowego. W kolejnych latach funkcjonowania hodowli liczba żubrów ulegała znacznym wahaniom. Najefektywniejszym rokiem pod względem prowadzenia stada był rok 1918-Lasy Pszczyńskie przemierzały wówczas 74 żubry. Gwałtowny spadek ilościowy nastąpił w okresie I Wojny Światowej oraz Powstań Śląskich.
    W 1922 roku, gdy budowanie górnośląskiej państwowości polskiej zostało zakończone, w Pszczynie żyły jedynie 3 osobniki, były to: krowa 42 PLANTA, byk 45 PLEBEJER oraz byk 47 PLATON.

              W latach 30. XX wieku liczebność żubrów powoli, ale systematycznie rosła. We wrześniu 1939 roku, tuż przed wybuchem II Wojny Światowej, w  Puszczy Białowieskiej żyło 16 żubrów, a w Pszczynie 24. Po zakończeniu wojny, wiosną 1945 roku, na Górnym Śląsku było już tylko 17 osobników. Jeszcze w 1944 roku stado liczyło 40 zwierząt, ale wkrótce potem część żubrów została wywieziona do Niemiec, a kilkanaście zabito podczas działań wojennych.   

              O pszczyńskim stadzie tego królewskiego zwierza, jak również o dobrach Hochbergów, pisano szeroko w międzynarodowej prasie od początku jego powstania. Kwestię tę poruszył nawet kustosz Muzeum Brytyjskiego, członek m.in. Royal Society-Richard Lydekker w książce „Wild oxen, sheep and goats of all lands, living and extinct” wydanej w Londynieprzez Rownland Ward Ltd. Publishing w 1898 roku. O dokonaniach łowieckich Jana Henryka XI Hochberg von Pless pisał też wiedeński tygodnik sportowy w 1878 roku. Hrabia Potocki, który w 1905 roku otrzymał od cara Mikołaja II trzy żubry, tak scharakteryzował swoje pilawińskie stado „(…) wyglądają lepiej niż w Białowieży a nie gorzej jak w Pless (…)”, co świadczyło jasno o dobrej kondycji pszczyńskich żubrów, będącej efektem wielkiej troski o nie administracji książąt Hochberg, oraz o tym jakim magnesem przyciągającym arystokrację europejską do Pszczyny były żubry.

    Richard Lydekker-Wild oxen, sheep & goats of all lands, living and extinct. Londyńskie wydawnictwo R. Ward,1898
    Źródło: Domena Publiczna

     

    Wymiana korespondencji telegraficznej pomiędzy administracją księcia von Pless a sekretariatem cara Aleksandra III-1893 rok
    Źródło: Archiwum Państwowe w Katowicach oddział w Pszczynie

     

    Wymiana korespondencji telegraficznej pomiędzy administracją księcia von Pless a sekretariatem cara Aleksandra III-1893 rok
    Źródło: Archiwum Państwowe w Katowicach oddział w Pszczynie

     

    Wymiana korespondencji telegraficznej pomiędzy administracją księcia von Pless a sekretariatem cara Aleksandra III-1893 rok
    Źródło: Archiwum Państwowe w Katowicach oddział w Pszczynie

    2021-03-22