contact

Kontakt

Telefony:
32 447 05 03 - Biuro Informacji Turystycznej oraz rezerwacja biletów
32 447 05 03 - Biuro zagrody

668 147 055 - kontakt z mediami, PR

E-mail:
zagroda@pszczyna.info.pl

Nasz adres:

Pokazowa Zagroda Żubrów

ul. Żorska 5

43-200 Pszczyna

Znajdź nas:

Formularz

    Aktualności

    "155 lat żubrów w Lasach Pszczyńskich" - cykl wpisów V

    Najważniejszym celem nowopowstałego Międzynarodowego Towarzystwa Ochrony Żubra (MTOŻ) była nagląca potrzeba rejestracji wszystkich żyjących żubrów czystej krwi na świecie. Konieczne było założenie oraz dokładne prowadzenie Księgi Rodowodowej Żubrów, poddawanej skrupulatnym uzupełnieniom, a w razie potrzeby-również wnoszenie poprawek. Dzięki szczegółowym danym wiadomo, iż 1 stycznia 1925 roku liczba żubrów na świecie wynosiła 54 osobniki (29 samców i 25 samic), wśród których były także zwierzęta stare lub chore, bez szans na wydanie potomstwa. Znajdowały się one zarówno w ogrodach zoologicznych, jak i w prywatnych zwierzyńcach. W grupie ocalałych żubrów był jeden przedstawiciel podgatunku żubra kaukaskiego. Podgatunek ten żył na wolności w Górach Kaukazu, gdzie wyginął później niż żubr nizinny w Puszczy Białowieskiej, bo dopiero w roku 1927. Ów ocalały kaukaski żubr, to byk, któremu nadano imię KAUKASUS, a w Księdze Rodowodowej Żubrów przypisano numer rodowodowy 100. KAUKASUS był płodnym samcem, który z krowami linii nizinnej dał potomstwo tzw. linii nizinno-kaukaskiej (zwanej też białowiesko-kaukaską). Dlatego też w grupie owych 54 osobników były-poza KAUKASUSEM-żubry dwóch linii genetycznych: nizinnej/białowieskiej (obydwoje rodzice musieli być także linii nizinnej) oraz nizinno-kaukaskiej (co najmniej jedno z rodziców było linii nizinno-kaukaskiej lub ojcem był KAUKASUS). Sam KAUKASUS, będący jedynym przedstawicielem czystej linii kaukaskiej (podgatunku kaukaskiego) padł w Ogrodzie Zoologicznym w Hamburgu 26 lutego 1925 roku. 

     

    W swoim statucie MTOŻ zakładało rozwój populacji żubrów poprzez ich planową hodowlę, prowadzoną w jak największym rozproszeniu oraz tworzenie nowych ośrodków hodowlanych. Miało to na celu przede wszystkim ochronę zwierząt przed chorobami zakaźnymi, mogącymi zniweczyć ogrom starań. 

     

    W Polsce także podjęto działania, mające na celu zakup żubrów i ich sprowadzania do kraju i umieszczenie w specjalnie dla nich przygotowanych zagrodach. W dłuższej perspektywie czasowej, jeśli hodowla w zagrodach zakończy się sukcesem, planowano także wypuszczenie żubrów na wolność do dużych kompleksów leśnych. W trakcie szczegółowej analizy pochodzenia, odbywającej się w odniesieniu do każdego osobnika, dokonywano weryfikacji pod względem czystości krwi, co miało na celu wyeliminowanie z dalszej hodowli mieszańców żubra z bydłem domowym lub bizonem.

     

    Pierwsze lata po zakończeniu I Wojny Światowej, to był czas wielu burzliwych przemian politycznych, społecznych, narodowościowych i własnościowych. Na Śląsku w tym okresie panował chaos, związany z wybuchami kolejnych Powstań Śląskich i następującymi po nich plebiscytami, a konsekwencją tych wydarzeń było powszechne kłusownictwo, jakiego wcześniej nie obserwowano w Lasach Pszczyńskich. Liczebność książęcych żubrów drastycznie zmalała, bowiem z liczącego jesienią 1918 roku 74 osobniki stada do roku 1922 przetrwały jedynie trzy osobniki: samica 42 PLANTA/Fricka (o numerze rodowodowym 42) oraz dwa byki: PLEBEJER/Wodan (numer rodowodowy 45) i PLATON/Thor (numer rodowodowy 47). Warto zwrócić w tym miejscu uwagę na niemieckie odpowiedniki imion żubrów, związane bezpośrednio z północnogermańską mitologią wywodzącą się z nurtu nordyckiego. 

     

    1. Szczegółowy wykaz wszystkich żyjących obecnie na kuli ziemskiej żubrów czystej krwi, oraz nieczystej wg ksiąg rodowodowych na 1.I.1933 r. Źródło: domena publiczna 

     

    W 1924 roku Poznański Ogród Zoologiczny zakupił od Heinricha von Beyme, właściciela niemieckiej hodowli żubrów w Scharbow, dwa żubry: nizinno-kaukaskiego byka HAGENA (numer rodowodowy 101) i nizinną krowę GATCZYNĘ (numer rodowodowy 96). Para dała przychówek-byczka (już w 1924 roku) i jałówkę (w 1928 roku) ale obydwa te żubry padły nie pozostawiając potomstwa. 

     

    Znaczącym faktem w ochronie żubra było wydanie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego o prawie łowieckim z dnia 3 grudnia 1927 roku, zabraniające polowania na żubry oraz nakładające kary za zabicie osobnika tego gatunku.

     

    Wkrótce zapadła decyzja o lokalizacji nowej dużej zagrody dla żubrów w mateczniku tych zwierząt, czyli w Puszczy Białowieskiej. W 1929 roku Rząd Polski kupił od hrabiego Arnima, właściciela niemieckiej hodowli w Boitzenburgu, byka nizinno-kaukaskiego BORUSSE (numer rodowodowy 163), z Zoo w Sztokholmie 2 żubrzyce czystej krwi nizinnej: BISERTĘ (numer rodowodowy 93) i BISCAYĘ (numer rodowodowy 161) i 2 żubrobizonice (Faworytę i Stolze) oraz jednego żubrobizona - byka Kobolda z Zoo w Kopenhadze. Jako pierwsze do białowieskiego zwierzyńca przyjechały dwa byki: żubr BORUSSE i żubrobizon Kobold, a odbyło się to z wielką pompą 19 września 1929 roku. Niecały miesiąc później dołączyły do nich: żubrzyca BISERTA i żubrobizonica Faworyta, zaś w sierpniu 1930 roku wywieziono do Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego Kobolda, zaś do Białowieży przywieziono żubrzycę BISCAYĘ i żubrobizonicę Stolze. Zwierzęta miały do dyspozycji teren o powierzchni 22 ha. Dzień 23 listopada 1930 roku, to szczęśliwa data w dziejach restytucji, bowiem w Puszczy Białowieskiej narodził się pierwszy żubr-byczek PUHACZ, który otrzymał numer rodowodowy 189.W roku 1931 do Białowieży zostały przywiezione żubry z Poznańskiego Zoo-krowa GATCZYNA i byk HAGEN. W kolejnych latach z białowieskiego zwierzyńca wywieziono do nowego ośrodka hodowlanego w Spale wszystkie żubrobizony i skupiono się na pozyskaniu byka linii nizinnej, który z krowami tej samej linii dałby przychówek żubrów czystej krwi białowieskiej, jakie pierwotnie żyły na wolności w Puszczy.

     

    2. Szczegółowy wykaz wszystkich żyjących obecnie na kuli ziemskiej żubrów czystej krwi, oraz nieczystej wg ksiąg rodowodowych na 1.I.1933 r. Źródło: domena publiczna 

     

    Tymczasem w dobrach książąt pszczyńskich następowała stopniowa odbudowa stada. Jednak w lutym 1931 roku w Lasach Pszczyńskich odbyło się polowanie z udziałem ordynata chroberskiego, a zarazem prezesa warszawskiego Klubu Myśliwskiego, Aleksandra Wielopolskiego, w trakcie którego odstrzelono PLANTĘ (została spreparowana i trafiła do Muzeum Śląskiego w Katowicach, a obecnie jest prezentowana w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu) oraz PLATONA (hrabia zachował go dla siebie jako trofeum). Wiadomość o tym polowaniu odbiła się szerokim echem w środowisku osób związanych z żubrami. Organizatorom zarzucono brak konsultacji odstrzału z MTOŻ. Negatywnie sprawę ocenił także Polski Związek Stowarzyszeń Łowieckich.

     

     

    3. Pszczyńskie żubry: F42 PLANTA, M45 PLEBEJER-założyciele linii pszczyńskiej i stada światowego. Z przodu F49 PLAKETTE i M158 PLATEN-rodzice PLISCHA-1927 rok. foto: G. von der Groeben Źródło: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu

     

    W połowie 1931 roku pszczyński zwierzyniec liczył dziewięć żubrów. 15 czerwca 1933 urodził się w Pszczynie byk PLISCH (numer rodowodowy 229), którego rodzicami byli: byk PLATEN (numer rodowodowy 158) i krowa PLAKETTE (numer rodowodowy 49), których z kolei rodzicami była para żubrów ocalała z pożogi wojenno-powstańczej, czyli PLANTA i PLEBEJER. Byk PLISCH (numer rodowodowy 229) w kwietniu 1936 roku został wysłany do Białowieży, gdzie odegrał niebagatelną rolę w procesie restytucji żubrów, a zwłaszcza odnowienia linii nizinnej, zostając ojcem 48 cieląt urodzonych przez 15 krów. Rosnąca z roku na rok liczba żubrów pozwalała spojrzeć na szansę uratowania gatunku z coraz większym optymizmem. Jednak bardzo niewielka pula genowa wszystkich żyjących zwierząt, pochodząca od zaledwie 12 osobników, a w przypadku zwierząt linii nizinnej-od 7, nasuwała wciąż wątpliwości co do przyszłości gatunku i nakazywała wielką troskę o ich zdrowie i dobrostan.

     

    W czerwcu 1937 roku Hochbergowie zawarli z państwem polskim układ podatkowy, na mocy którego Polska przejęła-jako rekompensatę za zaległości podatkowe-blisko 60% dóbr książęcych, w tym Lasy Pszczyńskie wraz z żubrami. Wynikiem ugody było opublikowanie 7 sierpnia 1937 roku ustawy, podpisanej przez Prezydenta RP, o zniesieniu fideikomisu pszczyńskiego. Rodzinie książęcej pozostawiono do dyspozycji-oprócz Pałacu Pszczyńskiego, Zameczek Myśliwski w Promnicach wraz z otaczającymi go lasami o powierzchni blisko 55oo ha. Zarząd przymusowy na dobrami pszczyńskimi trwał do 31 stycznia 1939 roku. Z koncernu gospodarczego książąt pszczyńskich, obejmującego w większości przedsiębiorstwa przemysłowe, powołano do życia spółki, których udziałowcem było państwo polskie.

     

    Zmierzch pewnej epoki w dziejach nie oznacza jednak końca innej… Jak trafnie określił to Julian Ejsmond, pisząc w 1928 roku o żubrach: (…) Królom tylko wolno było na nie polować. Tylko królom, którzy byli najdostojniejsi śród ludzi, tak jak one były najdostojniejsze śród dzikiego zwierza. A wówczas wrzała walka dwóch potęg: ludzkiej i zwierzęcej, walka na śmierć i życie. I zmagały się tak dwie moce w puszczy dzikiej i groźnej, aż nie stało na ziemi naszej-królów. Żubry przetrwały... (…)”. [„W Puszczy (Opowieści o sercu zwierzęcym)"]".

    2021-03-12